Elektrik şebekesi için küresel girişim başladı

Elektrik şebekesi yatırımlarını hızlandırmayı amaçlayan Küresel Şebeke Hızlandırıcısı, 12 Kasım 2026'da Antalya'daki COP31 üst düzey oturumunda uygulamaya geçti. BM Genel Sekreteri António Guterres'in aynı gün yaptığı açıklamaya göre girişim, önce Afrika'daki Mission 300 ve Güneydoğu Asya'daki ASEAN Elektrik Şebekesi çalışmalarına odaklanacak.

Eylül 2026'da New York'ta başlatılan girişim yeni bir fon kurmuyor. Bunun yerine mevcut finansmanı, hükümetlerin öncelik verdiği projelerle buluşturmayı ve proje hazırlığını desteklemeyi hedefliyor. UNDP Başkanı Alexander De Croo, 12 Kasım'daki konuşmasında ülkelerin önceliklerinin belirlenmesi ve 2027 çalışma programının hazırlanması gerektiğini belirtti.

Küresel Şebeke Hızlandırıcısı ne yapacak?

Guterres'e göre ileri aşamadaki yenilenebilir enerji ve batarya projelerinden yaklaşık 3.000 GW'ı bağlantı kuyruğunda bekliyor. Bir güneş enerjisi santrali bir yılda kurulabilirken yeni iletim hattının planlanması, izinleri ve tamamlanması 15 yıla kadar sürebiliyor.

Guterres, 2040'a kadar 80 milyon kilometreden fazla elektrik hattının kurulması veya yenilenmesi gerektiğini söyledi. Ayrıca BM Genel Sekreteri, küresel şebeke yatırımlarının 2030'a kadar yaklaşık %50 artması çağrısı yaptı. Hükümetlerden uzun vadeli planlar hazırlamasını, kalkınma finansmanı sağlayan kurumlardan uygun maliyetli sermayeyi artırmasını, özel sektör ve sanayiden ise proje geliştirme sürecine erken katılmasını istedi.

Ancak açıklamalardaki bazı küresel rakamlar aynı değil. Guterres, bağlantı kuyruğundaki projeleri yaklaşık 3.000 GW olarak aktarırken Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Anadolu Ajansı'nın 12 Kasım tarihli haberine göre 2.500 GW'tan fazla proje olduğunu söyledi. Yatırım artışı için BM 2030'a kadar yaklaşık %50 derken Yılmaz, yıllık yaklaşık 450 milyar dolarlık yatırımın gelecek üç yılda %50 artması gerektiğini belirtti. Bunlar iki konuşmacının kendi ifadeleridir.

UNDP'nin aktardığı örnekler, şebeke bağlantısının bölgesel ve yerel sonuçlarını gösteriyor. Etiyopya'dan Kenya'ya uzanan hat, Etiyopya'nın elektrik ihracatını desteklerken Kenya'nın ilk yılda 10 milyon dolara kadar tasarruf etmesini sağladı. Brezilya'daki bir iletim ihalesinin 1.200 kilometre yeni hat ve yaklaşık 19 bin iş oluşturması bekleniyor. Nepal'de sellerin santralleri devre dışı bırakması ise yedekleme, yerel üretim ve akıllı kontrollerin önemini ortaya koydu.

Türkiye için ne anlama geliyor?

Yılmaz, Türkiye'nin yenilenebilir kurulu gücünün son 10 yılda üç katına çıktığını ve ülkenin Avrupa kıta şebekesiyle senkron çalıştığını söyledi. Türkiye, 2035'e kadar her yıl 8 GW yeni yenilenebilir kapasite hedefini iletim, depolama ve sistem esnekliği yatırımlarıyla birlikte planlıyor. Yılmaz ayrıca Küresel Şebeke Hızlandırıcısı ile COP31'in 35x35 taahhüdünün birbirini tamamladığını belirtti.

Türkiye için bu oturumda yeni bir şebeke yatırım tutarı veya proje açıklanmadı. Yılmaz, İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE) ile şebeke projelerinin yatırım yapılabilir portföylere dönüşmesine destek verileceğini aktardı. Bu yaklaşım, yeni bir finansman kaynağı duyurusundan ziyade mevcut kaynakları projelerle eşleştirmeye dayanıyor.

Şebeke bağlantısı geciktiğinde yeni güneş ve rüzgar santrallerinin ürettiği elektrik sisteme taşınamıyor. Bununla birlikte elektrikli araç şarj altyapısı ve ısı pompası gibi elektrifikasyon adımları da şebekenin kapasitesine bağlı. Bu nedenle yenilenebilir kapasite hedeflerinin yanında iletim ve dağıtım planlarının ilerlemesi de izlenmeli.

Türkiye'nin COP31 kapsamında açıkladığı 2035 elektrifikasyon hedefi, şebeke kapasitesiyle bağlantılı diğer başlıklardan biri. Küresel girişimin 2027 için ilk kilometre taşları ve çalışma programı üzerinde ilerlemesi bekleniyor.

Gösterge	Açıklama	Kaynak
Bağlantı kuyruğu	Yaklaşık 3.000 GW	BM Genel Sekreteri, 12 Kasım 2026
Bağlantı kuyruğu	2.500 GW'tan fazla	Cevdet Yılmaz, Anadolu Ajansı, 12 Kasım 2026
Küresel yatırım artışı	2030'a kadar yaklaşık %50	BM Genel Sekreteri
Küresel yatırım artışı	Gelecek üç yılda %50	Cevdet Yılmaz
Türkiye yenilenebilir kapasite hedefi	2035'e kadar yılda 8 GW	Cevdet Yılmaz