BESS sözleşmeleri: Garanti riski sahibe kalıyor

Volytica Diagnostics uzmanlarına göre BESS sözleşmeleri, incelemelerde hep aynı boşluklarla çıkıyor ve riski sessizce varlık sahibine kaydırıyor. Küresel bir Tier-1 üreticinin sözleşmesinde sağlık durumu (SoH) yüzde 65'in altına düşen batarya için kullanımın derhal bırakılması şart koşuluyor. Oysa bir batarya, sözleşmedeki eşiği geçti diye ölmüş sayılmaz; üstelik önceki incelemeciler bu maddeye itiraz etmemiş.

BESS sözleşmeleri ve kullanımı bırakma maddesi

Ömrün sonu iki koşulla tanımlanıyor: yüzde 65 eşiği ve ticari işletmeye geçişten (COD) itibaren 20 yıl. Koşullardan biri gerçekleşince alıcı, kullanımı ve işletmeyi hemen durdurmak zorunda kalıyor.

Volytica ekibi bunu son kullanma tarihi gelen tuza benzetiyor. Tuzun kokusuna ve tadına bakmadan atmak gibi bir şey bu. Şirket içinde, LinkedIn'de ve müşteriyle maddenin geçerli olup olmadığı tartışıldı. Hatta dünyayı bir tehlikeden koruyan bir hüküm olup olmadığı da soruldu.

Ekip geçen yıl onlarca tedarik paketini, uzun vadeli servis anlaşmasını (LTSA) ve garanti sözleşmesini inceledi. Bu belgeler yüzlerce sayfa tutuyor. Avukatlar, teknik ekipler ve satın alma yöneticileri aynı metne el atıyor. Çevre ek belgeleri, gürültü tabloları ve biyosit düzenlemeleri de işin içinde. Ekip, altı tekrar eden sorun saptadı.

Tanımlar ve ölçüm noktası belirsiz

Tam döngü eşdeğeri (FCE) ve SoH gibi ölçütler çoğu zaman net tanımlanmıyor. Belirleyici olan enerji mi, yük aktarımı mı? AC tarafı mı, DC tarafı mı? Değeri kim, hangi veritabanından hesaplıyor? Bir sözleşmede FCE, tanımlar sayfasında hiç geçmeden boş bir alana yazılmış.

Başka bir LTSA'da kapasite garantisi baştaki maddelerde yer alıyor. Eksikliğin nasıl ispatlanacağını anlatan talep prosedürü ise yıllık rapora bağlanmış ve 20 sayfadan fazla sonra geliyor. Tanım ile test birbirinden uzak olunca iki taraf aynı garantiyi farklı okuyabiliyor.

Ölçüm noktası da çoğu zaman yazılmıyor. Kapasite DC raf terminallerinde mi, yüksek gerilimli AC şebeke sayacında mı ölçülecek? Yardımcı tüketim ve evirici verimi yüzünden fark yüzde 3 ile 6 arasında. Bu, 10 yıllık sürede yüz binlerce euroluk anlaşmazlık demek.

Kullanılabilirlik tanımı da aynı sorunu taşıyor. Tesis açık mı kapalı mı sorusu bataryada yetmiyor; asıl mesele ne kadar kapasitenin gerçekten hazır olduğu. En yaygın sorun bağlantı noktasında tam kayıp değil, alt bileşenlerin düşük performansı. Volytica, yıl boyunca fiilen kullanılabilir kapasiteyi ölçen ince kullanılabilirlik ölçütlerini öneriyor. SoH ise yılda bir kez, ideal koşullarda belirleniyor.

Test protokolü, kullanım profili ve eksik veri

Yıllık kapasite testi, SoH'yi belirleyen en önemli madde olmayı sürdürüyor. Testin hangi güçte, kim tarafından ve hangi durma ölçütleriyle yapılacağı çekilebilir enerjiyi doğrudan etkiliyor. Buna rağmen sözleşmeler kırmızı notlarla dolarken üreticinin önerdiği protokol çoğu kez el değmeden kalıyor. Düşük güçte ve ayarlanmış durma kriterleriyle bataryadan belirgin biçimde daha fazla enerji alınabiliyor.

Kullanım profilleri ise tersine, neredeyse absürt bir ayrıntıyla yazılıyor. Bir örnekte günde 1,53 FCE, yüzde 20 boşta bekleme ve günün kalanında yüzde 20 ile 80 arasında sabit güçle şarj öngörülmüş. Çevredeki maddeler bu alanı sonraki işletme için bir şart haline getiriyor, sapma olursa ne olacağını ise çoğu zaman söylemiyor. Yıllarca bir şey olmuyor. Talep gelince üretici elindeki her şeyi tarıyor ve gerçek kullanımın profile uymadığını öne sürüyor.

Temel veri eksikliği de ayrı bir sorun. Sözleşmeler kapsamlı çevre belgeleri istiyor, ama hücre veri sayfalarını, açık devre gerilimi (OCV) ve histerezis eğrilerini, bozulma test matrislerini ve ham yüksek frekanslı sinyal kayıtlarını istemiyor. Dördüncü yılda performans düşerse sahip pahalı bir talebi ispatlamak zorunda. Teknik danışmanlar ise hiç kaydedilmemiş kurulum verisini geriye dönük çözmeye çalışıyor. Oysa bu şartı eklemek çoğu zaman tek cümle sürüyor.

Garanti edilen kapasite ile işletmecinin kullanabildiği kapasite nadiren aynı. Garanti değeri yılda bir kez kontrollü koşullarda doğrulanan bir anlık görüntü. Normal ticaret programında şarj durumu kayması, hücre dengesizliği ve ara sıra devre dışı kalan raflar gerçek enerjiyi düşürüyor. Bu enerji bazen kaybolmuyor, sıkışıp kalıyor. Görebilirseniz geri kazanılabilir.

Volytica'ya göre sorunun arkasında yenilenebilir sektöründeki fiyat erozyonu var. Yarışta herkes kurulum hacmine yöneliyor ve dünün garanti yükü yarının nakit akışıyla karşılanıyor. Alıcılar 'kağıt varlık' edinme riskiyle karşı karşıya. Büyük bir Avrupalı enerji tedarikçisinin varlık yöneticisi şöyle diyor: 'Kapasitede ve kullanılabilirlikte düşük performans gösteren çok sayıda varlığımız var. Garanti maddeleri o kadar gevşek yazılmış ki neredeyse harekete geçemiyoruz. Bir noktada bu sözleşmelere doğrudan itiraz etmemiz gerekebilir.'