YEKA nedir, yarışmalar nasıl işliyor?

YEKA nedir? YEKA, Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanı ifadesinin kısaltmasıdır. Güneş ve rüzgar projelerini belirlenen sahalar üzerinden yarışmaya açan modeli ifade eder. AA'nın 3 Kasım 2026 tarihli haberine göre, açıklanan model başvuruların ardından iki farklı elektrik satış dönemi öngörüyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının açıklamalarını aktaran haberde, güneş ve rüzgar yarışmaları birlikte değerlendiriliyor. Toplam kapasite kadar, elektriğin hangi koşullarda satılacağı da yatırımın ekonomik sonucunu etkiliyor. Türkiye'deki tüketici açısından ise yeni kapasiteyle daha düşük elektrik faturası arasında doğrudan eşitlik kurmamak gerekiyor.

YEKA nedir, GES ve RES ne anlama gelir?

YEKA, projenin alan ve yarışma çerçevesini anlatırken, GES ve RES kullanılan enerji kaynağını belirtir. GES, güneş enerjisi santrali anlamına gelir. RES ise rüzgar enerjisi santralinin kısaltmasıdır.

Dolayısıyla YEKA GES ifadesi güneş projelerini, YEKA RES ifadesi rüzgar projelerini anlatır. İkisi aynı kaynakla elektrik üretmez, ancak açıklanan yarışma programında birlikte yer alır. Bu ayrım, açıklanan toplam kapasitenin hangi kaynaklardan oluştuğunu okumayı kolaylaştırır.

Bir başka önemli ayrım, santral gücüyle elektrik üretimi arasındadır. Megavat, kısaca MW, kurulu gücü ifade eder. Yıllık üretim ise belirli bir sürede üretilmesi beklenen elektrik enerjisidir.

2026 yarışmalarında kaç saha ve ne kadar kapasite var?

Bakanlığın açıklamasına göre, YEKA GES ve RES yarışmaları toplam 18 sahayı kapsıyor. Bu sahalar için açıklanan toplam güç 2.285 MW. Beklenen yatırım tutarı ise 1,9 milyar dolar olarak belirtiliyor.

Güneş tarafında 11 saha için toplam 785 MW kapasite bulunuyor. Toplamdan güneş bölümünü çıkardığımızda, rüzgar tarafı için 7 saha kalıyor. Aynı hesapla rüzgar kapasitesi 1.500 MW oluyor.

Bu iki rüzgar değeri, açıklanan toplamlarla güneş verilerinden hesaplanıyor. Ayrı bir ölçüm veya yeni proje duyurusu anlamına gelmiyor. Karşılaştırma, programdaki rüzgar kapasitesinin güneş kapasitesinden daha büyük olduğunu gösteriyor.

Yatırım tutarını da kapasiteyle karıştırmamak gerekiyor. Açıklanan dolar tutarı yatırım beklentisini, MW değeri ise santrallerin gücünü anlatıyor. Bunların hiçbiri tek başına tüketicinin ödeyeceği elektrik fiyatını vermiyor.

YEKA yarışmaları nasıl ihale ediliyor?

AA'nın aktardığı açıklamada, YEKA GES için 19 şirketten başvuru geldiği belirtiliyor. Toplam başvuru sayısı ise 44 olarak veriliyor. Şirket sayısıyla başvuru sayısını aynı gösterge gibi okumamak gerekiyor.

Örneğin 44 başvuru, aynı sayıda şirket veya tamamlanmış santral anlamına gelmiyor. Başvuru verisi katılımı gösterirken, sahaların toplam gücü yarışmanın kapasite kapsamını anlatıyor. Başvuruyu doğrudan üretime geçmiş kapasite kabul etmek yanlış bir sonuç doğurur.

Bu kaynaktan izlenebilen çerçeve, sahalar için başvuru alınması ve elektrik satışının dönemlere ayrılmasıdır. Ancak haber özeti bütün ihale adımlarını açıklamıyor. Teklif sıralaması, teminatlar ve eleme koşulları hakkında burada ayrıntılı bilgi bulunmuyor.

Bu nedenle yatırımcı açısından başvuru sayılarıyla yetinmek yeterli değil. Haberde açıklanmayan koşulların ayrıca doğrulanması gerekiyor. Yarışmanın ekonomik çerçevesiyle başvuru uygunluğu, birbirinden farklı değerlendirme başlıkları olarak ele alınmalı.

Elektrik satışında 60 ay ve 20 yıl modeli nasıl çalışıyor?

Açıklamaya göre, ilk 60 ayda elektrik serbest piyasada satılacak. Ardından 20 yıl boyunca kilovatsaat başına 3,25 avro sentlik dönem uygulanacak. Kilovatsaat, elektrik enerjisini ölçmekte kullanılan birimdir.

Buradaki kritik ayrıntı, ilk sürenin yıl değil ay olmasıdır. Başka bir ifadeyle model, 60 yıl artı 20 yıl anlamına gelmiyor. İlk bölüm beş yıllık piyasa satışına karşılık geliyor.

İki satış dönemi birlikte 25 yıl ediyor. Bununla birlikte, bu toplamı santralin yapım süresi veya işletme ömrü olarak sunmak doğru olmaz. Kaynak, söz konusu süreleri elektrik satış modeli kapsamında aktarıyor.

Yatırımcı bakımından temel fark, ilk dönemde piyasa fiyatlarının gelir hesabındaki önemidir. Sonraki dönem için açıklanan fiyat ise daha uzun süreli hesaplamalarda ayrı bir referans oluşturur. Ancak bu bilgi, yatırımın toplam getirisini tek başına hesaplamaya yetmez.

Kaynak, 3,25 avro sent değerini sonraki satış döneminin fiyatı olarak aktarıyor. Bu nedenle değeri ek doğrulama olmadan bir taban teklif veya tüketici tarifesi şeklinde tanımlamıyoruz. Özellikle üreticinin satış koşuluyla hanenin elektrik bedelini ayırmak gerekiyor.

Yeni kapasite doğal gaz ithalatını ne kadar azaltabilir?

Bakanlığın açıklamasında, projelerden yıllık 6,1 teravatsaat elektrik üretimi bekleniyor. Teravatsaat, elektrik enerjisi miktarını gösteren bir birimdir. Açıklama ayrıca 1,22 milyar metreküplük doğal gaz ithalatının önlenmesini öngörüyor.

Bu rakamlar gerçekleşmiş üretim ve ölçülmüş ithalat tasarrufu değil, açıklanan beklentilerdir. Projelerden beklenen katkıyla bugünkü sonucu birbirinden ayırmak gerekiyor. Böylece kapasite duyurusunu, tamamlanmış bir tasarruf bilançosu gibi okumaktan kaçınılıyor.

Türkiye açısından önemli nokta, yerli yenilenebilir üretimin ithal yakıta olan ihtiyacı azaltma potansiyelidir. Ancak kaynak, önlenmesi beklenen gaz ithalatının parasal karşılığını vermiyor. Bu nedenle açıklanan hacmi güncel bir dolar tasarrufuna çevirmek için yeterli veri bulunmuyor.

YEKA yatırımları elektrik faturasını düşürür mü?

Yeni kapasite, Türkiye'nin elektrik üretimine katkı sağlayabilir. Buna karşılık açıklamada hane faturaları için belirlenmiş bir indirim oranı bulunmuyor. Bu yarışmalardan hareketle belirli bir tarihte fatura düşüşü vaat edilemez.

Üreticiye uygulanan satış modeli, tüketicinin perakende elektrik tarifesiyle aynı şey değildir. Özellikle 3,25 avro sentlik fiyatı doğrudan evde kullanılan elektriğin bedeli gibi değerlendirmemek gerekiyor. Kaynak, bu iki fiyat arasında otomatik bir aktarım mekanizması açıklamıyor.

Elektrikli otomobil sahipleri için de aynı ayrım geçerli. Açıklama, evde veya halka açık istasyonlarda şarj için yeni bir fiyat vermiyor. Dolayısıyla yarışma duyurusu üzerinden kilometre başına şarj maliyeti hesaplamak mümkün değil.

Editoryal değerlendirmemiz, programın tüketici açısından öncelikle üretim ve ithal yakıt bağımlılığı üzerinden okunması gerektiği yönünde. Fatura etkisi için ayrıca tarife verisi gerekiyor. Evinde üretim seçeneğini değerlendirenler ise güneş paneli amortisman süresi başlığını ayrı bir yatırım hesabı olarak inceleyebilir.

Katkı bedeli, yerli ekipman teşviki anlamına mı geliyor?

AA'nın aktardığı açıklamada 37,9 milyon avroluk katkı bedeli yer alıyor. Ancak verilen bilgiler, bu bedelin yerli ekipman teşviki olduğunu söylemiyor. Bu nedenle katkı bedeliyle yerli üretim desteğini aynı kavram gibi sunmamak gerekiyor.

Benzer şekilde, bu tutarı tüketicilere dağıtılacak destek olarak yorumlamak için de dayanak bulunmuyor. Bedelin ödeme takvimi ve taraflar arasındaki dağılımı kaynak özetinde açıklanmıyor. Yatırım hesabında bu ayrıntılar doğrulanmadan kesin sonuç üretilemez.

Yerli katkı tartışmasında ekipman koşulları ayrıca önem taşıyabilir, fakat burada bunlara ilişkin bir oran verilmiyor. Kaynakta bulunmayan yerli üretim şartlarını bu yarışmalara eklemiyoruz. Açıklanan katkı tutarını, kapsamı doğrulanmış bilgilerle sınırlı değerlendiriyoruz.

2026 YEKA verileri birlikte nasıl okunmalı?

Yatırımcı için başvuru koşulları, satış dönemleri ve katkı bedeli farklı maliyet başlıklarıdır. Tüketici içinse üretim beklentisiyle fatura etkisini ayırmak daha önemlidir. Her iki durumda da kapasite duyurusu, tek başına tamamlanmış yatırım veya gerçekleşmiş tasarruf anlamına gelmez.

Aşağıdaki tablo, AA'nın aktardığı Bakanlık açıklamasındaki YEKA verilerini bir araya getiriyor. Rüzgar bölümünün saha ve kapasite değerleri, açıklanan toplamdan güneş bölümünün çıkarılmasıyla hesaplanıyor.