Şebeke modernizasyonu: Ember'den 17 çözüm

Şebeke modernizasyonu, rüzgar ve güneş elektriğini ekonominin geneline taşımanın en kritik adımlarından biri. Enerji düşünce kuruluşu Ember, 5 Kasım'da bu konuda 17 çözüm içeren bir rehber yayımladı. Ayrıca rehber, çözümleri ne kadar hızlı uygulanabildiklerine ve ne kadar maliyetli olduklarına göre karşılaştırıyor.

Ember'e göre modern şebeke üç ayak üzerinde duruyor. Kısacası bunlar mevcut şebekeden daha fazla verim almak, yani optimize etmek, mevcut şebekeyi güçlendirmek ve gerektiğinde yeni hat ile trafo merkezleri kurarak genişletmek. Ancak kuruluş, maliyet ve süre derecelendirmesinin yalnızca karşılaştırma amaçlı olduğunu vurguluyor.

Şebeke modernizasyonu için en hızlı çözümler neler?

Ember'in rehberine göre en hızlı ve en ucuz iki çözüm, mevcut altyapıdan daha fazla yararlanmaya dayanıyor. Bunlardan ilki ise hava koşullarına göre hattın taşıyabileceği gücü anlık hesaplayan dinamik hat kapasitesi. Örneğin serin ve rüzgarlı havada iletkenler daha iyi soğuduğu için hat daha fazla elektrik taşıyabiliyor.

İkinci hızlı çözüm ise elektriği darboğazların etrafından yönlendiren gelişmiş güç akışı kontrol cihazları ve topoloji optimizasyonu yazılımları. Ayrıca düşük maliyetli ama orta hızda uygulanabilen dört çözüm daha var. Bunlar arasında kestirimci bakım, yapay zeka destekli arz ve talep tahmini ile evlerin daha fazla güneş elektriğini güvenle şebekeye vermesini sağlayan sistemler bulunuyor.

Elektrikli araçlar şebekeye nasıl yardım edebilir?

Rehberdeki düşük maliyetli çözümlerden biri, ev ve işletmeleri talep tarafı esnekliği ile şebekenin bir parçası haline getirmek. Kısaca talep tarafı esnekliği, tüketimin şebekenin ihtiyacına göre öne ya da geriye kaydırılması anlamına geliyor. Bu nedenle Ember bu başlıkta sanal santralleri, yönetilen elektrikli araç şarjını ve elektrikli su ısıtıcılarının uzaktan devreye alınmasını sayıyor.

Bunun yanında rehber, araçtan şebekeye enerji aktarımına imkan veren çift yönlü şarj cihazlarını da öneriyor. Nitekim bu teknolojinin potansiyelini daha önce V2G haberimizde ele almıştık. Böylece park halindeki milyonlarca araç, şebeke için dağıtık bir depolama kaynağına dönüşebiliyor.

Hangi çözümler pahalı ve yavaş?

Orta maliyetli çözümler arasında batarya depolama, akıllı sayaçlar ve şebeke izleme sistemleri, gelişmiş iletkenler ve siber güvenlik yer alıyor. Benzer şekilde dönen jeneratörler olmadan şebeke kararlılığını koruyan şebeke oluşturucu inverterler de bu grupta. Bu konudaki temel kavramları akıllı şebeke rehberimizde anlatmıştık.

Öte yandan mevcut trafo merkezlerini yenilemek orta maliyetli ama yavaş bir seçenek. En pahalı ve en yavaş çözümler ise yeni iletim hatları, yeni yeraltı ya da denizaltı kabloları ve ülkeler arası HVDC bağlantıları. Kısaca HVDC, elektriği uzun mesafelere daha düşük kayıpla taşıyan yüksek gerilim doğru akım teknolojisi.

Türkiye için ne anlama geliyor?

Ember'in Türkiye için hazırladığı 27 Ekim tarihli elektrifikasyon raporu, rüzgar ve güneşin elektrik üretimindeki payının son 10 yılda %4,5'ten %22'ye çıktığını gösteriyor. Ayrıca rapor, 40 GW'ı aşan rüzgar ve güneş kapasitesini 2035'e kadar üçe katlama hedefinin güçlü bir temel sunduğunu belirtiyor. Ancak bunun için iletim ve dağıtım şebekesinin güçlendirilmesini ve depolama ile esnekliğin birlikte planlanmasını şart görüyor.

Bizce yeni rehberin Türkiye için en önemli mesajı şu: her sorun yeni hat gerektirmiyor. Çünkü dinamik hat kapasitesi ve yönetilen şarj gibi çözümler, pahalı yatırımlar tamamlanana kadar zaman kazandırabilir. Türkiye'nin 2053 net sıfır hedefine ulaşmak için de bu hızlı adımların büyük yatırımlarla birlikte ilerlemesi gerekiyor.