İklim finansmanı 2035 senaryosu açıklandı

COP30 Başkanlığı'nın 8 Kasım'da açıkladığı uygulama raporu, iklim finansmanı 2035 için yıllık 1,27–1,41 trilyon dolarlık bir yol hesapladı. Gelişmekte olan ülkelere giden yıllık dış finansman, mevcut gidişatta 458–461 milyar dolarda kalıyor. Ancak bu, imzalanmış yeni bir finansman paketi değil; sonuç, raporda belirlenen politika ve yatırım müdahalelerinin uygulanmasına bağlı.

İklim finansmanı 2035 için iki senaryo

Raporun 57. sayfasındaki karşılaştırma, 2024–2035 dönemi için iki yolu yan yana koyuyor. Koşullu yolun ayrıntılı toplamı, 2035 için yılda 1.273–1.410 milyar dolar. Hesap; kamu kaynaklarını, özel sermayeyi ve karbon piyasalarını birlikte ele alıyor.

Bu nedenle rakamları doğru okumak gerekiyor. İklim finansmanı 2035 tablosu bugünün gerçekleşmiş finansmanını göstermiyor. Yıllar boyunca biriken bir toplam da değil; dünyadaki bütün iklim yatırımlarını da kapsamıyor. Sonucu belirleyen varsayımlardan biri, kaynakların nasıl harekete geçirileceği. Bir diğeri, bunun hangi bölümünün gelişmekte olan ülkelere yöneltileceği. Yani ortada tek bir kesin tutar yok; bir aralık var.

Hesabın dayandığı kanallar

Rapor, iklim finansmanı 2035 hesabında şu kanalları değerlendiriyor:

• hibeler ve imtiyazlı finansmanın güçlendirilmesi
• özel yatırımların yönlendirilmesi
• Güney–Güney iş birliği
• özel çekme haklarının kullanımı
• yenilikçi gelir kaynakları

Üstelik karbon piyasası tahminleri de gelecekteki talebe, fiyata ve yöntem farklılıklarına duyarlı. Buna karşın olası gelirlerin tamamının otomatik olarak uluslararası iklim finansmanına dönüşeceği varsayılmıyor.

5×5 çerçevesi ve izleme aracı

Raporun önerdiği 5×5 çerçevesi, beş finansman eylem alanını öncelik başlıklarıyla ilişkilendiriyor. Bu başlıklar uyum ve kayıp-zarar, temiz enerjiye erişim ve dönüşüm, doğa, tarım-gıda ve adil geçiş. Çerçevenin üç sütunu var: ülke öncülüğündeki yatırım planlaması, dönüşümleri hızlandıran ortaklıklar ve gerekli finansman bileşimi. Öte yandan kentler, kesişen bir odak olarak ele alınıyor.

Özellikle enerji tarafını ilgilendiren başlık, temiz enerjiye erişim ve dönüşüm. Yani enerji dönüşümü, finansman hesabında ayrı bir başlık olarak yer alıyor.

İlerlemeyi izlemek için Climate Policy Initiative ile geliştirilen Climate Finance Action Compass öneriliyor. Araç; ölçek, hız, erişim ve etki üzerinden bakıyor. Aynı zamanda nicel göstergelerle nitel politika ve kurum bilgilerini birlikte kullanıyor. Veri eksiklerinin de ortaya konması amaçlanıyor. Paranın teslim edildiğini gösteren bir ödeme kaydı ise değil.

2035'e kadar yılda en az 1,3 trilyon dolar hedefi, COP29 ve COP30 sürecinden geliyor. Hedefin 1,3 trilyon dolarlık düzeyi, raporun koşullu aralığının içinde yer alıyor. Yeni rapor, bu hedefin hangi uygulama adımlarıyla desteklenebileceğine dair gönüllü bir başkanlık katkısı. Yine de senaryo; yeni bir ülke taahhüdü, bağlayıcı bir COP31 kararı ya da finansmanın kesinleştiği güvencesi olarak sunulmuyor.