AC şarj nedir, DC şarjdan farkı ne?

AC şarj nedir sorusu, elektrikli otomobil sahiplerinin en sık aradığı konulardan biri. Kısaca AC şarj, şebekedeki alternatif akımın aracın içindeki bir cihazla doğru akıma çevrilerek bataryaya aktarılması. DC şarjda ise bu dönüşüm istasyonda yapılıyor ve enerji doğrudan bataryaya gidiyor.

Bu teknik fark, şarjın ne kadar süreceğini ve kaça mal olacağını belirliyor. Ayrıca hangi şarj tipini ne zaman kullanmanız gerektiğini de etkiliyor. Konu son günlerde Opel'in Grandland Electric için duyurduğu 22 kW'lık şarj seçeneğiyle yeniden gündemde.

AC şarj nedir, nasıl çalışır?

Elektrik şebekesi evlere ve istasyonlara alternatif akım, yani AC taşıyor. Ancak elektrikli otomobillerin bataryası yalnızca doğru akım, yani DC depolayabiliyor. Bu nedenle AC şarjda aracın içindeki dahili şarj cihazı, gelen akımı DC'ye çeviriyor.

Dolayısıyla AC şarjın hızını istasyondan çok bu dahili cihaz belirliyor. Örneğin 22 kW verebilen bir istasyona 11 kW'lık dahili şarj cihazına sahip bir araç bağlarsanız araç yine 11 kW çeker. Evde duvar tipi şarj ünitesi kurmanın ayrıntılarını evde şarj rehberimizde anlattık.

Avrupa pazarındaki araçların çoğunda dahili şarj cihazı 11 kW. Bu güç, üç fazlı 16 amperlik bir bağlantıyla elde ediliyor. Tek fazlı ev bağlantılarında ise güç genellikle 3,7 ila 7,4 kW arasında kalıyor.

DC şarj AC şarjdan neden daha hızlı?

DC şarjda akımı dönüştüren büyük güç elektroniği istasyonun içinde yer alıyor. Böylece araçtaki küçük dahili şarj cihazı devre dışı kalıyor ve enerji doğrudan bataryaya akıyor. Bu yüzden DC istasyonların gücü 50 kW'tan başlayıp birkaç yüz kilovata kadar çıkabiliyor.

Ancak burada da bir sınır var: aracın bataryası ve elektrik mimarisi. Yani 300 kW'lık bir istasyona bağlanan araç, ancak kendi kabul edebildiği en yüksek güçte şarj olur. Bu nedenle üreticiler, 800 ve 1.000 voltluk mimarilere geçerek DC şarj gücünü artırmaya çalışıyor.

Ayrıca DC şarj gücü sabit kalmıyor. Batarya dolmaya yaklaştıkça araç, hücreleri korumak için gücü kademeli olarak düşürüyor. Bu nedenle hızlı şarjda yüzde 10 ile yüzde 80 arası görece çabuk dolarken son yüzde 20 uzun sürüyor.

Opel'in 22 kW kararı ne değiştiriyor?

Opel, 3 Kasım'da yayımladığı basın bülteninde Grandland Electric için 22 kW'lık dahili şarj cihazı seçeneği sunduğunu açıkladı. Şirkete göre bu, Opel'in bu seçeneği sunan ilk binek otomobili. Seçenek standart, Long Range ve dört çeker versiyonlarda bulunuyor.

Bültendeki rakamlar farkı net biçimde gösteriyor. Opel'e göre 73 kWh kullanılabilir kapasiteli batarya, 11 kW'ta yaklaşık 5 saatte, 22 kW'ta ise 2,5 saatten biraz fazla sürede doluyor. Benzer şekilde 96,9 kWh kullanılabilir kapasiteli Long Range versiyonda süre 6,5 saatten yaklaşık 3,25 saate iniyor.

Bununla birlikte 22 kW'tan yararlanmak için şarj noktasının da bu gücü desteklemesi gerekiyor. Üstelik bülten Almanya pazarına yönelik ve Türkiye için bir takvim içermiyor. Yine de örnek, AC şarjda belirleyici unsurun aracın içindeki cihaz olduğunu açıkça gösteriyor.

AC şarj mı DC şarj mı daha ucuz?

Kamuya açık istasyonlarda DC şarj genellikle daha pahalı. Örneğin ZES'in fiyatlandırma sayfasına göre AC şarj 10,99 TL/kWh, DC şarj ise 12,99 ile 16,49 TL/kWh arasında. Şirket, fiyatların lokasyona göre değişebileceğini de belirtiyor.

Öte yandan en ucuz seçenek yine evde yapılan AC şarj. EPDK'nın mesken tarifesinde vergiler dahil birim fiyat, günlük 8 kWh'ye kadar 3,24 TL. Bu yüzden 100 kilometre maliyeti evde ve DC istasyonda beş kata kadar farklılaşabiliyor; hesabın tamamı şarj ücreti karşılaştırmamızda yer alıyor.

Buna rağmen Türkiye'de sürücüler hızlı şarjı yoğun kullanıyor. EPDK'nın şarj istatistiklerine göre eylülde şarj istasyonlarındaki tüketimin yüzde 82,4'ü DC soketlerden geldi. Aynı verilere göre ülkede 27.664 AC ve 21.307 DC soket bulunuyor.

Şarj gücünü başka neler etkiler?

Şarj gücü yalnızca istasyona ve araca bağlı değil. Örneğin soğuk havada batarya hücreleri yüksek akımı kabul etmekte zorlanıyor, bu yüzden kışın DC şarj belirgin şekilde yavaşlayabiliyor. Bu nedenle birçok araç, navigasyonda hızlı şarj istasyonu seçildiğinde bataryayı yolda ön ısıtmaya alıyor.

Benzer şekilde aynı istasyonu paylaşan araç sayısı da önemli. Bazı DC ünitelerde toplam güç iki soket arasında bölünüyor, yani yanınıza başka bir araç bağlandığında gücünüz düşebiliyor. Ayrıca AC tarafında binanın elektrik altyapısı ve sigorta değeri, ünitenin verebileceği gücü sınırlıyor.

Evde wallbox mı, taşınabilir kablo mu?

Evde AC şarj için iki temel seçenek var: duvar tipi şarj ünitesi, yani wallbox ve taşınabilir şarj kablosu. Taşınabilir kablolar standart prizden düşük güçte şarj sağlıyor, bu yüzden daha çok acil durum ya da ara sıra kullanım için uygun. Buna karşılık wallbox, uygun elektrik altyapısıyla 7,4 ila 22 kW arasında daha hızlı ve güvenli şarj sunuyor.

Ancak 22 kW'lık bir wallbox her evde anlam taşımıyor. Çünkü bu güç için üç fazlı bağlantı gerekiyor ve aracın dahili şarj cihazının da 22 kW'ı desteklemesi şart. Dolayısıyla çoğu kullanıcı için gece boyunca 7,4 ya da 11 kW ile şarj etmek fazlasıyla yeterli oluyor.

Hızlı şarj bataryaya zarar verir mi?

Modern elektrikli otomobiller, bataryayı korumak için şarj gücünü sıcaklığa ve doluluğa göre kendisi ayarlıyor. Bu nedenle ara sıra yapılan hızlı şarj, normal kullanımda ciddi bir sorun yaratmıyor. Ancak birçok üretici, günlük kullanımda AC şarjı ve bataryayı sürekli yüzde 100'e doldurmamayı öneriyor.

Çünkü yüksek akım ve yüksek sıcaklık, uzun vadede batarya yaşlanmasını bir miktar hızlandırabiliyor. Etki, aracın termal yönetimine ve kullanım alışkanlığına göre değişiyor. Kısacası pratik kural basit: günlük ihtiyaç için AC, uzun yol ve acil durum için DC.

Hangi durumda hangisini seçmeli?

• Evde ya da işyerinde aracınız saatlerce park halindeyse AC şarj hem ucuz hem de bataryaya nazik.
• Uzun yolda kısa bir molada menzil eklemek istiyorsanız DC hızlı şarj tek gerçekçi seçenek.
• AVM, otel ve otoparklarda uzun süre kalacaksanız AC istasyonlar daha uygun fiyatlı.
• DC istasyonda yüzde 80 civarında şarjı kesmek zaman kazandırır, sıradaki sürücüye de yer açar.
• Aracınızı alırken dahili şarj cihazının gücüne de bakın; çünkü AC şarj süresini doğrudan bu değer belirliyor.

Sonuç olarak AC ile DC arasındaki fark, sadece hız farkı değil. Maliyet, kullanım senaryosu ve batarya sağlığı da bu seçime bağlı. Türkiye'de DC ağı da hızla büyüyor; örneğin Togg, 81 ilde DC istasyon kurma planını sürdürüyor.