Türkiye net sıfır için 500 milyar dolar istiyor

Türkiye net sıfır yolunda kapasite tarafında hızlı ilerliyor. Ancak bu kapasite henüz yeterince temiz üretime dönüşmüyor. Danışmanlık şirketi Bain & Company'nin 2 Kasım'da yayımladığı rapora göre yenilenebilir kaynaklar kurulu gücün yüzde 62'sini oluşturuyor. Buna karşılık elektrik üretimindeki payları yaklaşık yüzde 43'te kalıyor.

Raporun ana mesajı başlığında saklı: kapasite, dönüşümün önüne geçti. Bain'e göre 2053 net sıfır hedefine ulaşmak için 500 milyar dolardan fazla yatırım gerekiyor. Üstelik bu tutarın yarısından fazlası, finans sisteminin en zor fonladığı alanlarda bekliyor.

Türkiye net sıfır yolunda neden kapasite yetmiyor?

Bain'in "Türkiye's Net-Zero Transition" raporuna göre kapasite, üretim ve talep birbirinden farklı üç ölçü. Örneğin bir gigavat güneş santrali, bir gigavat gaz santralinin ürettiği enerjiyi üretmiyor. Ayrıca 2025'teki kuraklık hidroelektriğin üretimdeki payını yüzde 16'ya düşürdü.

Öte yandan son on yılda rüzgar ve güneş, gazı gerçekten geriletti. Rapordaki üç yıllık ortalamalara göre gazdan üretim yaklaşık 28 TWh azaldı. Ancak kömürden üretim de 6,5 GW yeni kapasiteyle yaklaşık 32 TWh arttı. Bu nedenle toplam fosil üretimi 189 TWh'den 191 TWh'ye çıkarak yatay seyretti.

Batarya depolamada açık ne kadar büyük?

Öte yandan raporun en çarpıcı rakamı depolamada. Rüzgar ve güneş projelerine bağlı tahsis edilen batarya kapasitesi yaklaşık 33 GW'a ulaştı. Bain'e göre bu, herhangi bir AB ülkesinin proje stokundan büyük. Buna karşılık kurulu batarya kapasitesi 2025 itibarıyla yalnızca 50 MW olarak tahmin ediliyor.

Üstelik projelerin çoğu yaklaşık bir saatlik depolama süresini hedefliyor. Bain, bu bataryaların gün içinde büyük miktarda enerjiyi kaydırmaktan çok kısa süreli dengelemeye yarayacağını vurguluyor. Konunun arka planını Türkiye'nin 2053 net sıfır hedefi haberimizde de ele almıştık.

Elektrikli araçlarda tablo nasıl?

Benzer şekilde ulaşım tarafında da bir makas var. Rapora göre tam elektrikli otomobiller 2026'nın ilk yarısında yeni tescillerin yüzde 17,8'ine ulaştı. Ancak toplam araç parkındaki payları hala yüzde 2,5 düzeyinde. Bain, bu açığın araç parkı yenilendikçe kendiliğinden kapanacağını öngörüyor.

Bununla birlikte rapor, Türkiye'de elektrikli ve benzinli araç arasındaki fiyat farkını üretim maliyetinden çok vergi tablosunun belirlediğini söylüyor. Kullanım maliyeti ise elektrikliden yana. Fakat halka açık şarjda bu avantaj daralıyor. Bu farkı evde ve istasyonda 100 km şarj hesabımızda rakamlarla görmek mümkün.

Yatırımın en zor kısmı hangi alanlarda?

Ayrıca Bain, toplam yatırım ihtiyacını sektörlere de bölüyor. Enerji, 210 ile 270 milyar dolarla en büyük payı alıyor ve finansmanı en kolay alan olarak görülüyor. Buna karşılık binalar için 80 ile 200 milyar dolar, sanayi için 70 ile 80 milyar dolar gerekiyor. Karayolu ulaşımı için 35 ile 50, tarım için ise 25 ile 40 milyar dolar öngörülüyor.

Öte yandan rapora göre Türkiye 2025'te enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 69'unu net ithalatla karşıladı. Enerji ithalatı yaklaşık 63 milyar dolar, net enerji ticaret açığı ise yaklaşık 47 milyar dolar oldu. Dolayısıyla Bain, dönüşümü yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik bir gereklilik olarak tanımlıyor.

Bu rapor bizim için ne anlama geliyor?

Kısacası Türkiye santral kurmayı başardı, şimdi o elektriği kullanmayı öğrenmesi gerekiyor. Bain'e göre dönüşümün hızını karbon fiyatı, elektriğin rakip yakıtlara göre fiyatı ve finansmana erişim belirleyecek. Bu üç değişkenin de büyük ölçüde devletin kontrolünde olması ise politika kararlarının önemini artırıyor. Hükümetin Milli Enerji 2040 planı da bu tartışmanın önemli bir parçası.