IEA İspanya raporu: yenilenebilir payı %56 oldu

İspanya yenilenebilir enerji alanında Avrupa'nın öncü ülkeleri arasındaki yerini sağlamlaştırıyor. 5 Kasım'da yayımlanan IEA İspanya raporu, yani Uluslararası Enerji Ajansı'nın ülke incelemesi, yenilenebilir kaynakların elektrik üretimindeki payının 2015-2025 arasında yüzde 35'ten yüzde 56'ya çıktığını ortaya koydu. Aynı dönemde ülkenin emisyonları da yaklaşık beşte bir azaldı.

Ancak IEA'ya göre asıl sınav şimdi başlıyor. Ajans, bu kazanımların ekonominin geneline yayılması için ulaşım, bina ve sanayide elektrifikasyonun hızlanması gerektiğini vurguluyor. Elektrifikasyon, fosil yakıtla çalışan araç, kombi ve makinelerin elektrikli karşılıklarıyla değiştirilmesi anlamına geliyor.

IEA İspanya raporu ne kazanımlar sayıyor?

IEA'nın açıklamasına göre yenilenebilir enerjideki büyüme toptan elektrik fiyatlarını aşağı çekiyor. Ayrıca ülkenin ithal yakıta bağımlılığını azaltıyor. Ajansın hesabına göre bu büyüme olmasaydı İspanya'nın elektrik üretimi için gaz ithalatı 2024'te yaklaşık yüzde 40, yani 26 milyar dolar daha yüksek olacaktı.

Bununla birlikte ithalat hala büyük bir yük. IEA'ya göre ithalat 2024'te İspanya'nın toplam enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 70'ini karşıladı. Dolayısıyla ajans, dönüşümün elektrik üretiminin ötesine taşınması gerektiğini söylüyor.

Elektrifikasyon neden geride kaldı?

Bugün elektrik, İspanya'nın nihai enerji tüketiminin yalnızca yüzde 25'ini oluşturuyor. Oysa ülkenin 2030 hedefi yüzde 35. IEA, elektrikli araç kullanımının özellikle şirket filolarında sınırlı kaldığını belirtiyor. Ayrıca fosil yakıtlı ısıtma yaygınlığını koruyor, sanayi ise yüksek ilk yatırım maliyetleriyle karşı karşıya.

Raporun dikkat çektiği bir diğer sorun fiyat yapısı. Vergiler, harçlar ve şebeke bedelleri son kullanıcının elektrik faturasını yüksek tutuyor. Buna karşılık fosil yakıtlar görece daha düşük yük taşıyor. İspanya bu dengeyi düzeltmek için 2026'da elektrik üretimi üzerindeki vergiyi kaldırıyor.

Depolama ve nükleerde ne öneriliyor?

İspanya, depolamayı, talep tarafı esnekliğini ve yeni üretim yapısına uygun şebeke kurallarını hızlandıran reformlar başlattı. Esneklik, tüketimin ve depolamanın üretime göre ayarlanabilmesi demek. Ülkedeki depolama yatırımlarını daha önce batarya başvurularındaki artış haberimizde de aktarmıştık.

Öte yandan IEA, planlanan nükleer çıkışın dikkatle yönetilmesi gerektiği görüşünde. Almaraz nükleer santralinin ömrünün uzatılmasının onaylanmasının ardından ajans, sonraki kararlar için şeffaf bir çerçeve öneriyor. Bu çerçeve, tüketiciler ve elektrik sistemi açısından maliyet ve faydaları vaka bazında değerlendirmeli.

Türkiye'yle karşılaştırınca tablo ne söylüyor?

İspanya örneği Türkiye için de anlamlı bir kıyas sunuyor. Bain & Company'nin 2 Kasım raporuna göre Türkiye'de yenilenebilir kaynaklar kurulu gücün yüzde 62'sini oluşturuyor. Ancak elektrik üretimindeki payları yaklaşık yüzde 43'te kalıyor. Kısacası iki ülke de benzer bir soruyla karşı karşıya: kurulan temiz kapasite ekonominin geneline nasıl yayılacak?

Bizce IEA raporunun en önemli dersi şu: yenilenebilir santral kurmak tek başına yetmiyor. Elektriği ucuz ve cazip kılan fiyat yapısı, güçlü şebeke ve esneklik olmadan kazanımlar sınırlı kalıyor. Bu yüzden elektrikli araç ve ısı pompası gibi teknolojilerin yaygınlaşması, vergi ve tarife tasarımına sıkı sıkıya bağlı. Elektrikli araçta bu hesabı şarj ücreti karşılaştırmamızda görmek mümkün.